Pansuman

Pansuman, Fransızca yara bakımı anlamına gelen "Pansement" kelimesinden dilimize geçmiştir.

Yaraları dış etkenlerden koruyan, serum ve kan gibi sekresyonu emen veya ortamdan uzaklaştıran, kanama bölgesine basınç uygulayan, ilaçların uygulanmasını kolaylaştıran, yaralı bölgenin anatomik pozisyonunu koruyan, aseptik malzeme ile yapılan yardımcı uygulamaya pansuman denir.

Pansuman, temiz yaraların enfekte olmasını önler, enfekte olmuş yaraların temizlenmesini sağlar ve yaranın hızla iyileşmesine yardımcı olur. Pansuman malzemesi, steril olarak hazırlanan materyallerdir. Pansuman sırasında aseptik teknik ile çalışılır.

Pansuman Öncesi Yara Değerlendirmesi

- Yaranın uzunluğu, derinliği ve görünüşü gözlenmeli,
- Kanama varlığı, miktarı belirlenmeli,
- Yarada akıntı, kötü koku varlığı izlenmeli,
- Yara kenarlarının (dudaklarının) durumu (yakın, düzgü vb.) belirlenmeli,
- Yarada yabancı cisim varlığı gözlenmeli,
- Ağrı ya da ödem varlığı belirlenmeli,
- Duyusal / motor fonksiyon kaybı belirlenmeli,
- Kan damarı, tendon, sinir ve kemik hasarı varlığı tespit edilmeli,
- Yaşam bulguları değerlendirilmeli,

Pansuman Özellikleri

Kullanılan yara bakım ürünlerinin ve pansuman malzemelerinin özelliklerinin, etkilerinin ve istenmeyen yan etkilerinin bilinmesi önemlidir. Kullanılan ürünler hücresel seviyede yara iyileşmesini kolaylaştıracak fizyolojik ve biokimyasal özelliklere sahip olmalıdır.

Hastanın yarasına en uygun pansuman malzemesi seçiminde bilinmesi gereken ideal pansuman özellikleri;

- Sağlam dokuya zarar vermemeli
- Emici özelliğe sahip olmalı, sızıntı ve artıkları ortamdan uzaklaştırmalı
- Bakterileri geçirmemeli ve sekonder enfeksiyonlardan korumalı
- Aşırı eksuda salınımında nemliliği sürdürebilmeli
- Isıyı korumalı
- Toksik ya da alerjik etkisi olmamalı, yara için zararlı madde içermemeli
- Rahat ve kolay uygulanabilir olmalı Yarayı travmalardan korumalı
- Sık pansuman değişimi gerektirmemeli
- Maliyeti düşük olmalı
- Ömrü uzun olmalı
- Değiştirme sırasında yarada ek travmaya neden olmamalı
- Hem evde hem de hastanede kullanım için uygun olmalı
- Ucuz, güvenilir, etkili, kolay ulaşılabilir ve kolay kullanımlı olmalıdır.

Pansuman Uygulama Amacı

Pansuman, mikroorganizmaların çoğalması için uygun ortam sağlayan olumsuz koşulların oluşmasını önleyerek, canlı hücrelerin yaşamasına ve çoğalmasına yardım eder.

Özellikle kapalı pansumanlar, yara ile dış ortam ilişkisini kestiği gibi bölgeye belirli bir miktar basınç uygular. Bu basınç, ameliyat yerinden sızabilecek kanamayı durdurur ve hasta giysilerinin ve yatağının sızıntı ile kirlenmesini önler.

Islak pansumanlar, yaradan ısı ve sıvı kaybını azaltarak, yara bölgesinin nemliliğini sürdürerek, dokuların kurumasını önler. Yapılan pansuman ve sargılar ile vücut bölümlerinin farklı pozisyonlarda sabit durması (tespit edilmesi) sağlanır.

Pansuman Özellik ve Çeşitleri

Kullanılacak pansuman malzemesi, hastaya ve yaraya uygun olmalıdır. Hastanın hareketini sınırlandırmamalı, alerji yapmamalı, yaranın büyüklüğüne, tipine uygun olmalıdır.

Pansuman öncesi, yara iyileşmesinde etkili olan hastanın beslenme / beslenmeme durumu, dehidratasyon, sigara kullanımı, stres / anksiyete varlığı, uyku problemleri, kullanılan ilaçlar, yaşlılık, ağrı varlığı, kronik hastalık varlığı gibi durumlar belirlenmelidir.

Yara pansumanları; artık maddeleri uzaklaştırmak, yarayı boşaltmak, özel tedavi uygulamak, enfeksiyon varlığını belirlemek, doku travmasını izlemek, damar içi kataterleri (LV kanül ya da Santral Venöz Katater gibi) sabitlemek ve dış etkenlerden korumak amacı ile uygulanır.

Kuru Pansuman

Epidermisin sağlam olduğu, pansuman malzemesinin yaraya yapışma ihtimalinin olmadığı yaralarda kullanılır.

Kan, serum gibi akıntılı yaralarda, akıntının emilmesi, kan damarları uçlarına basınç yapılması amacıyla kullanılır. En basit örneği, küçük kesik üzerini bez ile kapatmaktır.

Kuru pansumanların emme gücü çok iyi ve ucuz bir yöntem olmasına rağmen, pansuman materyali kolaylıkla yaraya yapışır ve ayırma sırasında yaraya zarar verir.

Pansuman materyalinin yaraya yapışmasını önlemek için sargı bezlerine ve gaz bezlerine pomat sürülerek uygulanabilir.

Islak Pansuman

Steril, gazlı kompresIerden oluşan pansumanlardır. Yara iyileşmesini hızlandırmak için nemliliğin korunması ve sürdürülmesini sağlar. Islak pansumanlar sık sık değiştirildiği için yara çok iyi izlenebilir.

Açık ve kapalı biçimde yapılabilir. Açık biçimde uygulanan yaş pansumanlarda kompresler %0,9 NaCl (lzotonik) ile ıslatılıp, uygulanır ve kurumadan tekrar ıslatılır.

Pansumanın kuruması, kullanılan materyalin yaraya yapışmasına neden olur. Bu değişim, çoğunlukla iki saatte bir yapılır. Kapalı şekilde uygulanan yaş pansumanlarda, kullanılan gereç solüsyonla ıslatıldıktan sonra hava geçirmeyecek şekilde sarılır.

Islak pansumanda, hidrofil gaz bezinin etkisi ile yaradaki sıvı ve doku kalıntıları, bakteri ve ürünleri emilir. Böylece, yaradaki bakteri ve zararlı artıkların yoğunlukları azalır. Ayrıca, yara ödemi çözülür, kan akımı hızlanır.

Koruyucu Pansuman

Yarayı dış ortamdan korumak için, yara yüzeyinin ya da yara üzerine yerleştirilen nemlendirici materyalin, su geçirmez malzeme ile kaplanmasıyla yapılan pansumanlardır. Bu pansumanın uygulandığı yaralarda kanama ve akıntı olmadığı için pansuman malzemesinde emici özellik aranmaz. Yarayı dış ortamdan korumak amacıyla kullanılır.

Emici Pansuman

Yaradan gelen akıntının emilmesini sağlamak için, yara yüzeyinin emici kuru malzeme ile kapatılmasıdır. Emici ve yarı emici pansuman materyalinin, havayı geçirme özelliği vardır. Böylece, hem yaranın nemliliği sürdürülürken hem de iyileşmesi hızlanır.

Pansuman malzemesi, yaranın üzerine birkaç kat konabilir ve patojen mikroorganizmaların üremesini engellemek için sık sık değiştirilmesi gerekir.

Basınçlı Pansuman

Kanamayı durdurmak, ödemi azaltmak, yaradaki ölü boşluğu kapatmak için yara yüzeyinin, basınç yapan malzeme ile kapatılmasıdır. Basınç, yaranın her yerine eşit olarak uygulanmalı ve ekstremitede pansuman distalden başlayıp yaranın proksimaline doğru yapılmalıdır. Uygulanan basınç hastanın dayanabileceği kadar ve ekstremitenin kan dolaşımına zarar vermeyecek derecede olmalıdır.

Pansuman Yaparken Dikkat Edilmesi Gerekenler

- Pansuman, ayrı odada (pansuman odasında) yapılmalıdır.
- Birden fazla yara varsa, pansuman aseptik olan yaradan başlanmalıdır.
- Septik pansumanlarda gömlek giyilmeli, eldiven ve maske takılmalıdır.
- Yara bölgesine göre, mümkünse hasta yatar durumda olmalıdır.
- Dren vb. araçlar yer çekimine uygun olarak yerleştirilmeli ve iyi tespit edilmelidir.
- Yara akıntısının fazla olduğu durumlarda, emici pansuman yapılmalıdır.
- işlem boyunca, yara enfeksiyon yönünden gözlenmelidir.